ప్రైమరీ మార్కెట్ & IPOలు: కంపెనీలు పబ్లిక్ లిమిటెడ్ ఎలా అవుతాయి?

1. ప్రైమరీ మార్కెట్ అంటే ఏమిటి?

ప్రైమరీ మార్కెట్ అంటే సెక్యూరిటీలు (షేర్లు, బాండ్లు) మొదటిసారిగా సృష్టించబడి, విక్రయించబడే ప్రదేశం. ఇది కంపెనీ మరియు ఇన్వెస్టర్ (మీరు) మధ్య జరిగే ప్రత్యక్ష లావాదేవీ.

దీన్ని షోరూమ్ నుండి కొత్త కారు కొనడంలా భావించండి. మీరు చెల్లించే డబ్బు నేరుగా తయారీదారు (కంపెనీ)కి వెళుతుంది. ఒకసారి మీరు దాన్ని బయటకు తెచ్చి, మీ స్నేహితుడికి అమ్మితే, అది సెకండరీ మార్కెట్ (సెకండ్ హ్యాండ్ కార్ మార్కెట్) అవుతుంది.

2. కంపెనీలు IPO ఎందుకు తెస్తాయి?

Initial Public Offering (IPO) అంటే ఒక ప్రైవేట్ కంపెనీ తన షేర్లను మొదటిసారిగా ప్రజలకు అమ్మడం. వారు ఎందుకు అలా చేస్తారు?

• 💰
  మూలధనం సేకరించడం: వ్యాపారాన్ని విస్తరించడానికి, ఫ్యాక్టరీలు కట్టడానికి లేదా బ్యాంకులకు వడ్డీ కట్టకుండా అప్పులు తీర్చడానికి.
• 🚪
  పాత ఇన్వెస్టర్ల నిష్క్రమణ (Exit): కంపెనీలో ముందుగా పెట్టుబడి పెట్టిన ఫౌండర్లు లేదా వెంచర్ క్యాపిటలిస్టులు (VCs) తమ వాటాను అమ్మి లాభాలు తీసుకోవడానికి.
• 🏆
  గుర్తింపు & ప్రతిష్ట: లిస్టెడ్ కంపెనీగా ఉండటం వల్ల బ్రాండ్ విలువ మరియు నమ్మకం పెరుగుతాయి.

3. IPO యొక్క జీవిత చక్రం (Life Cycle)

పబ్లిక్ లిమిటెడ్ అవ్వడం అనేది రాత్రికి రాత్రి జరిగే పని కాదు. దీనికి కొన్ని నెలల సన్నాహాలు అవసరం.

ముఖ్యమైన పదాలు:

• DRHP (Draft Red Herring Prospectus): కంపెనీ వ్యాపారం, రిస్క్‌లు మరియు ఫైనాన్షియల్ వివరాలతో SEBIకి సమర్పించే పత్రం. ఎప్పుడూ 'Risk Factors' సెక్షన్‌ను చదవండి.
• ప్రైస్ బ్యాండ్ (Price Band): మీరు బిడ్ చేయగలిగే ధరల శ్రేణి (ఉదా: ₹500 - ₹525). అలాట్‌మెంట్ అవకాశాలు పెంచుకోవడానికి ఎప్పుడూ కట్-ఆఫ్ ప్రైస్ (Cut-off Price) వద్ద బిడ్ చేయండి.
• లాట్ సైజ్ (Lot Size): మీరు 1 షేర్ కొనలేరు. ఒక 'లాట్' కొనాలి (ఉదా: 30 షేర్లు). కనీస పెట్టుబడి సాధారణంగా ₹15,000 ఉంటుంది.

4. అత్యంత కీలకమైన చెక్: ఫ్రెష్ ఇష్యూ vs OFS

IPO ద్వారా వచ్చే డబ్బు అంతా కంపెనీకి వెళ్లదు. ఇక్కడే చాలా మంది ఇన్వెస్టర్లు మోసపోతారు.

మీరు ఎంచుకునే IPOలో ఫ్రెష్ ఇష్యూ శాతం ఎక్కువగా ఉండేలా చూసుకోండి. 100% OFS అయితే, ప్రమోటర్లు ఎందుకు వెళ్ళిపోతున్నారో ప్రశ్నించుకోండి.

5. ఎలా అప్లై చేయాలి? (ASBA విధానం)

పాత రోజుల్లోలాగా చెక్కులు నింపే పని ఇప్పుడు లేదు. ఈ రోజుల్లో మనం ASBA (Application Supported by Blocked Amount) వాడుతున్నాం.

1. మీరు మీ బ్యాంక్ యాప్ లేదా బ్రోకర్ యాప్ (Zerodha, Groww) ద్వారా అప్లై చేస్తారు.
2. మీ UPI ID ని ఎంటర్ చేస్తారు.
3. మీ UPI యాప్‌కు ఒక మ్యాండేట్ రిక్వెస్ట్ వస్తుంది. దాన్ని ఆమోదించండి (Approve).
4. కీలక విషయం: డబ్బు మీ ఖాతా నుండి కట్ అవ్వదు. అది కేవలం బ్లాక్ (Block/Freeze) చేయబడుతుంది.
5. మీకు షేర్లు వస్తే -> అప్పుడు డబ్బు డెబిట్ అవుతుంది.
6. మీకు షేర్లు రాకపోతే -> డబ్బు అన్‌బ్లాక్ (Release) అవుతుంది.

6. గ్రే మార్కెట్ ప్రీమియం (GMP) ఉచ్చు

"గ్రే మార్కెట్" అనేది లిస్టింగ్ కంటే ముందే షేర్లు ట్రేడ్ అయ్యే ఒక అనధికారిక, నియంత్రణ లేని మార్కెట్.