మంద ధోరణి, నష్ట భయం & అతి విశ్వాసం: పోర్ట్‌ఫోలియోను నాశనం చేసే మూడు శత్రువులు

1. మంద ధోరణి (Herd Mentality): "గొర్రెల మంద" ప్రభావం

మీరు ఒక వీధిలో రెస్టారెంట్ కోసం వెతుకుతున్నారని ఊహించుకోండి. మీకు రెండు హోటళ్లు కనిపించాయి:
రెస్టారెంట్ A: పూర్తిగా ఖాళీగా ఉంది.
రెస్టారెంట్ B: బయట జనాలు క్యూలో నిలబడి ఉన్నారు.

మీరు దేనిని ఎంచుకుంటారు? చాలా మంది 'రెస్టారెంట్ B'ని ఎంచుకుంటారు. "అందరూ అక్కడే ఉన్నారంటే, అక్కడ ఆహారం బాగుంటుంది" అని మనం అనుకుంటాం.

ఫైనాన్స్‌లో, ఈ సహజ గుణం ప్రమాదకరం. "అందరూ" ఒక స్టాక్‌ను కొంటున్నారంటే, దాని ధర అప్పటికే చాలా పెరిగిపోయి ఉంటుంది. అప్పుడు మీరు క్వాలిటీని కొనడం లేదు; కేవలం హైప్ (Hype) ను కొంటున్నారు.

పరిష్కారం: భిన్నంగా ఆలోచించండి (Be a contrarian). వారెన్ బఫెట్ చెప్పినట్లు, "ఇతరులు ఆశగా ఉన్నప్పుడు భయపడండి, ఇతరులు భయపడుతున్నప్పుడు ఆశగా ఉండండి." మీ అమ్మమ్మ కూడా ఒక నిర్దిష్ట స్టాక్ ఎలా కొనాలని అడిగితే, అది అమ్మేయాల్సిన సమయం అని అర్థం.

---

2. నష్ట భయం (Loss Aversion): పోగొట్టుకుంటే కలిగే బాధ

ఒక చిన్న గేమ్ ఆడుదాం.
సందర్భం A: నేను మీకు ₹1,000 ఇచ్చాను. మీరు సంతోషిస్తారు.
సందర్భం B: మీ జేబులో నుండి ₹1,000 పోయాయి. మీరు బాధపడతారు.

సైకాలజిస్టుల ప్రకారం, ₹1,000 సంపాదిస్తే వచ్చే ఆనందం కంటే, ₹1,000 పోగొట్టుకుంటే కలిగే బాధ రెండు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది.

దీనినే Loss Aversion అంటారు. దీని వల్ల "Disposition Effect" వస్తుంది:

• లాభాలను త్వరగా అమ్మేయడం: చిన్న లాభం (ఉదా: 10%) రాగానే, అది ఎక్కడ పోతుందో అని భయపడి వెంటనే అమ్మేస్తారు.
• నష్టాలను పట్టుకుని వేలాడటం: స్టాక్ నష్టంలో ఉన్నా (ఉదా: -20%), దానిని అమ్మడానికి ఇష్టపడరు. ఎందుకంటే అమ్మితే నష్టం "నిజం" అవుతుందని భయం. అది మళ్ళీ పెరుగుతుందని ఆశపడతారు. కానీ చివరికి అది పూర్తిగా పడిపోవచ్చు.

గమనించండి: ఆకుపచ్చ గీత (ఆనందం) పెరిగే దానికంటే, ఎరుపు గీత (బాధ) చాలా వేగంగా పడిపోతుంది.

పరిష్కారం: స్టాప్-లాస్ (Stop-Loss) పెట్టుకోండి. కొనడానికి ముందే నిర్ణయించుకోండి: "ఒకవేళ ఈ స్టాక్ 15% పడిపోతే, నేను తప్పు చేశానని ఒప్పుకుని అమ్మేస్తాను."

---

3. అతి విశ్వాసం (Overconfidence): అహంకారపు ఉచ్చు

డ్రైవర్లను అడిగితే: "మీరు సగటు కంటే (Above Average) మంచి డ్రైవరా?"
అధ్యయనాల ప్రకారం 80% మంది "అవును" అని చేతులెత్తుతారు. కానీ గణితం ప్రకారం, కేవలం 50% మంది మాత్రమే సగటు కంటే పైన ఉండగలరు.

ఫైనాన్స్‌లో, అతి విశ్వాసం మనకు అంతా తెలుసు అనే భ్రమను (Illusion of control) కలిగిస్తుంది.
"ఆ స్టాక్ పెరుగుతుందని నాకు ముందే తెలుసు!" (Hindsight Bias).
"నేను మ్యూచువల్ ఫండ్ మేనేజర్ కంటే బాగా టైమ్ చేయగలను."

అతి విశ్వాసం దీనికి దారితీస్తుంది:

• అతిగా ట్రేడింగ్ చేయడం (Excessive Trading): ఎప్పుడూ కొనడం మరియు అమ్మడం వల్ల పన్నులు మరియు ఫీజులు పెరిగి, లాభాలు తగ్గుతాయి.
• వైవిధ్యం లేకపోవడం (Under-Diversification): మీ డబ్బులో 50% ఒకే "గ్యారెంటీ" స్టాక్‌లో పెట్టడం. ఆ కంపెనీ మునిగితే, మీరు నాశనమవుతారు.

"బుల్ మార్కెట్‌ను మీ తెలివితేటలు అనుకొని పొరబడకండి."
మార్కెట్ బాగున్నప్పుడు అందరూ డబ్బు సంపాదిస్తారు, దాని అర్థం మీరు మేధావి అని కాదు.

పరిష్కారం: "డెసిషన్ జర్నల్" (Decision Journal) రాయండి. మీరు ఒక స్టాక్‌ను ఎందుకు కొంటున్నారు మరియు అందులో ఉన్న రిస్క్‌లు ఏమిటి అనేది రాసి పెట్టుకోండి. ఆరు నెలల తర్వాత దాన్ని చదవండి. మీరు ఊహించని విషయాలు ఎన్ని ఉన్నాయో చూసి మీకే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది.