డీమెటీరియలైజేషన్ (Demat): మీ సంపదకు డిజిటల్ లాకర్

1. డీమెటీరియలైజేషన్ అంటే ఏమిటి?

డీమెటీరియలైజేషన్ (Demat) అనేది భౌతిక షేర్ సర్టిఫికెట్లను (పేపర్) ఎలక్ట్రానిక్ రూపంలోకి మార్చే ప్రక్రియ. ఇది అచ్చం బ్యాంకు ఖాతాలో నగదును జమ చేసినట్లే. ఒకసారి జమ చేసిన తర్వాత, భౌతిక నోట్లు అదృశ్యమవుతాయి, కానీ మీ బ్యాంక్ బ్యాలెన్స్ ఆ విలువను చూపుతుంది.

📜 పేపర్ యుగం (1996 కు ముందు)

దొంగతనం రిస్క్: పేపర్లు దొంగిలించబడవచ్చు లేదా పోవచ్చు.
నష్టం: అగ్ని, చెదలు లేదా నీరు సంపదను నాశనం చేయవచ్చు.
బ్యాడ్ డెలివరీ: నకిలీ సంతకాలు లేదా చిరిగిన పేపర్లు తిరస్కరించబడేవి.
సమయం: బదిలీకి పోస్ట్ ద్వారా వారాలు పట్టేది.

💻 డిజిటల్ యుగం (ఇప్పుడు)

భద్రత: భౌతిక నష్టం లేదా దొంగతనం రిస్క్ లేదు.
వేగం: తక్షణ బదిలీ (T+1 సెటిల్మెంట్).
సౌలభ్యం: మొబైల్ యాప్ ద్వారా ఎక్కడి నుండైనా ట్రేడ్ చేయవచ్చు.
ఖర్చు: బదిలీపై స్టాంప్ డ్యూటీ లేదు.

2. నిర్మాణం: మీ షేర్లను ఎవరు ఉంచుతారు?

మీ బ్రోకర్ (Zerodha, Groww, Angel One) మీ షేర్లను ఉంచుతారని మీరు అనుకోవచ్చు. కానీ అది నిజం కాదు. GPay/PhonePe యాప్స్ మీ బ్యాంక్ ఖాతాను యాక్సెస్ చేయడానికి ఎలాగో, బ్రోకర్లు మీ డీమాట్ ఖాతాను యాక్సెస్ చేయడానికి యాప్స్ మాత్రమే.

మీ షేర్లు డిపాజిటరీ (Depository) అనే సెంట్రల్ వాల్ట్‌లో భద్రపరచబడతాయి. భారతదేశంలో రెండు డిపాజిటరీలు ఉన్నాయి:

N

NSDL (National Securities Depository Limited) NSE ద్వారా ప్రమోట్ చేయబడింది. పురాతనమైనది మరియు అతిపెద్దది.
C

CDSL (Central Depository Services Limited) BSE ద్వారా ప్రమోట్ చేయబడింది. డిస్కౌంట్ బ్రోకర్లలో ప్రసిద్ధి చెందింది.

కస్టడీ గొలుసు (Chain of Custody)

మీరు DP తో వ్యవహరిస్తారు, కానీ మీ షేర్లు డిపాజిటరీ వద్ద సురక్షితంగా ఉంటాయి.

3. డిపాజిటరీ పార్టిసిపెంట్ (DP)

ఇన్వెస్టర్లు నేరుగా NSDL లేదా CDSL వద్ద ఖాతా తెరవలేరు. మీకు ఒక ఏజెంట్ కావాలి, వారిని డిపాజిటరీ పార్టిసిపెంట్ (DP) అంటారు. మీ స్టాక్ బ్రోకర్ సాధారణంగా మీ DP గా వ్యవహరిస్తారు.

వారు వారధిగా ఉంటారు. మీరు షేర్లు కొన్నప్పుడు, మీ ఖాతాకు క్రెడిట్ చేయమని DP డిపాజిటరీకి సూచిస్తుంది. మీరు అమ్మినప్పుడు, డెబిట్ చేయమని సూచిస్తుంది.

4. ISIN: ప్రత్యేక గుర్తింపు

మార్కెట్లో లిస్ట్ అయిన ప్రతి షేర్‌కు 12-అంకెల ప్రత్యేక కోడ్ ఉంటుంది, దీన్నే ISIN (International Securities Identification Number) అంటారు.

ఉదాహరణ: రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ ISIN - INE002A01018 .
దీనివల్ల మీరు రిలయన్స్ కొంటే, మీకు కచ్చితంగా రిలయన్స్ షేర్లే వస్తాయి, రిలయన్స్ పవర్ లేదా రిలయన్స్ ఇన్‌ఫ్రా షేర్లు రావు. ఇది గందరగోళాన్ని తొలగిస్తుంది.

5. రీమెటీరియలైజేషన్ (Rematerialization): వెనక్కి వెళ్లడం?

రీమెటీరియలైజేషన్ అనేది వ్యతిరేక ప్రక్రియ—ఎలక్ట్రానిక్ షేర్లను తిరిగి పేపర్ సర్టిఫికెట్లుగా మార్చడం. ఇది చాలా అరుదుగా జరుగుతుంది, కొంతమంది నిర్దిష్ట కారణాల వల్ల (ఉదా: జ్ఞాపకార్థం ఫిజికల్ సర్టిఫికెట్లు బహుమతిగా ఇవ్వడం) చేస్తారు. అయితే, మీరు ఇప్పుడు ఎక్స్చేంజీలో ఫిజికల్ షేర్లను ట్రేడ్ చేయలేరు; వాటిని ముందుగా డీమెటీరియలైజ్ చేయాలి.

💡 సలహా: నామినీ ముఖ్యం

మీ డీమాట్ ఖాతా మీ సంపదను కలిగి ఉంటుంది. మీ తర్వాత దానికి ఏమవుతుంది? బ్యాంక్ ఖాతాల్లో డబ్బును క్లెయిమ్ చేయడం సులభం, కానీ నామినీ లేని షేర్లను క్లెయిమ్ చేయడం చట్టపరంగా చాలా కష్టం. ఇప్పుడే మీ బ్రోకర్ యాప్‌లో లాగిన్ అయి నామినీని యాడ్ చేయండి. దీనికి 2 నిమిషాలు పడుతుంది, కానీ మీ కుటుంబానికి ఎంతో మేలు చేస్తుంది.

డీమెటీరియలైజేషన్: మీ సంపదకు డిజిటల్ లాకర్

ఈ రోజు మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు?